Γλωσσάριο

Η σελίδα βρίσκεται υπό κατασκευή.

Το παρόν γλωσσάριο αποσκοπεί στην εξήγηση λέξεων και όρων που εμφανίζονται συχνά σε ελληνικά κείμενα.

Α

Άβατον: ένας ιερός χώρος όπου απαγορεύεται η είσοδος σε βέβηλους ανθρώπους ή σε εκείνους στους οποίους δεν έχει ανατεθεί η ευθύνη για την τέλεση λατρευτικών πράξεων.

Αγαθόν, το: το καλόν, ευγενές ή υπέρτατο καλό.

Αγαθός δαίμων: το καλό πνεύμα, αγαθή δύναμη. Πνεύμα προστάτης του οίκου. Παραδοσιακά του προσφέρεται κρασί μετά το μεσημεριανό γεύμα. Κάποιες φορές ταυτίζεται με τον Γενέθλιο δαίμων ή Δαίμων εαυτού, τον φύλακα προστάτη ή προσωπικό δαιμόνιο του ανθρώπου, το οποίο μπορεί να διαδραµατίσει κεντρικό ρόλο στα πλαίσια της οικιακής λατρείας. Ο Δαίμων εαυτού θεωρείται επίσης δάσκαλος, εσωτερική φωνή ή σύμβουλος. Το σύμβολό του είναι το (φτερωτό) φίδι, το οποίο θεωρείται στη Νάξο εως και σήμερα αγγελιοφόρος αγαθής τύχης και ως εκ τούτου δεν πρέπει να σκοτώνεται.

Άγαλμα: γλυπτό έργο, που αναπαριστά μία θεότητα, είδωλο.

Αγάπη: απόλυτη αποδοχή. Φιλία ή ερωτική σχέση με άλλο άτομο. Στοργή.

Αγών: συγκεντρώσεις, διαγωνισμοί, αθλητικοί αγώνες προς τιμήν των θεών. Γνωστά παραδείγματα: οι Ολυμπιακοί Αγώνες και οι Αγώνες της Νεμέας προς τιμήν του Δία.

Άδης:

Άδυτον: μυστικός θάλαμος ή χώρος στο ιερό που προορίζεται μόνο για εκείνους στους οποίους έχει ανατεθεί η φροντίδα της λατρείας ή του μαντείου. Το ιερότερο μέρος του ναού.

Αθάνατοι, οι:

Αιδώς: δέος, ιερό συναίσθημα «ντροπής», συναίσθημα της αιδούς, μετριοφροσύνης ή σεμνότητας. Αυθόρμητη ηθική συστολή ή αυθόρμητο συναίσθημα σεμνότητας απέναντι στο θείο.

Αιολείς: ελληνική φυλή, η οποία -σε σύγκριση με τα άλλα ελληνικά φύλα- φαίνεται να παρουσιάζει μια «πολιτισμική καθυστέρηση», ενώ η συμβολή τους στην ποίηση υπήρξε σημαντική.

Αμφιδρόμια: αποδοχή του νεογέννητου από την οικογένεια, το οποίο, περίπου επτά μέρες μετά τη γέννησή του, περιφέρεται γύρω από την οικιακή εστία, τίθεται υπό την προστασία των εφεστίων ή οικογενειακών θεών και ενσωματώνεται επίσημα στον οίκο. Στη συνέχεια ή τρεις ημέρες μετά ακολουθεί η ονοματοδοσία.

Ανάγκη: αναγκαιότητα, πεπρωμένο, παγκόσμια νομοτέλεια.

Aναζωογόνηση: (αγγλ. Revitalization)

Ανάθημα: αναθηματική προσφορά. Αντικείμενο που αφιερώνεται στους θεούς. Προσφέρεται στους θεούς για ευχές που εισακούστηκαν ή έχουν απαντηθεί ή ακόμη και για ευχές που νομίζουμε ότι θα εισακουστούν.

Αναθηματικό ανάγλυφο:

Αναίμακτες θυσίες:

Άνεμοι:

Ανθελληνισμός: δες το λήμμα «μισελληνισμός».

Ανιμισμός: δες το λήμμα «πανδαιμονισμός».

Απαρχή: η πρώτη θυσία, η πρώτη προσφορά στην αρχή μιας τελετής.

Αποικία:

Αποσύνθεση: αποικοδόμηση, διάλυση. Διάλυση ενός αντικειμένου στα συστατικά του μέρη.

Αρετή:

Αρχαιόθρησκος, ο: (από αρχαίος ή αρχαιότητα και θρησκεία) νεοελληνικός όρος· αυτός που ασπάζεται μια παραδοσιακή ή εθνική θρησκεία, ο πολυθεϊστής και ανιμιστής.

Αρχαιοκεντρισμός:

Αρχαιολατρία: υπερβολικός θαυμασμός της αρχαιότητας, εξύμνηση των αρχαίων, ρομαντική εκτίμηση για το αρχαίο παρελθόν και τους αρχαίους πολιτισμούς. Χρησιμοποιήθηκε με θετική χροιά στο παρελθόν από κάποιους σύγχρονους εθνικούς Έλληνες για τους Εθνικούς του Μεσαίωνα (λ.χ. τον Μιχαήλ Μάρουλλο). Ο όρος εγκαταλείφθηκε ολοένα και περισσότερο, στο τέλος απορρίφθηκε επειδή χρησιμοποιήθηκε αρνητικά από παρεκκλησιαστικούς κύκλους και συνωμοσιολόγους για να αποκαλέσουν διάφορες άσχετες μεταξύ τους ομάδες ανθρώπων τσουβαληδόν ως «αρχαιολατρικές». Ο όρος συνδέθηκε επίσης με το κίνημα της «Νέας Εποχής» και την ρωμαίικη ουφολατρία, παραπέμποντας έτσι σε ξένα προς τον Ελληνισμό φαινόμενα της νεωτερικότητας. Ως εκ τούτου, η «Αρχαιολατρία» φορτίστηκε με έννοιες που δεν αποδίδουν το νόημα του αιτήματος για την αναζωογόνηση της Ελληνικής παράδοσης και μπερδεύουν τον Ελληνισμό με ξένες και εν μέρει εχθρικές προς αυτόν ομάδες και δοξασίες.

Αρχαίος νόμος: παλιό έθιμο ή συνήθεια.

Αστρολογία:

Αυτονομία:

Αχαιοί: αρχικά μια από τις τέσσερις μεγάλες ελληνικές φυλές, στη συνέχεια συλλογικός όρος για τους (αρχαίους) Έλληνες.

 

 


Β

Βακχανάλια, τα:

Βάρβαροι:

Βοήθεια:


Γ

Γάμος:

Γοητεία:

Γραφή, γράμματα:


Δ

Δαίμων:

Δαίμονες:

Δαίμονες της φύσης:

Δαιμόνιον:

Δαιμοσύνη:

Δάκτυλοι, Ιδαίοι: 

Δαναοί:

Δεισιδαιμονία:

Δημοκρατία:

Διαβατήριες τελετές:

Διόσκουροι:

Δόγμα:

Δωδεκάεδρο:

Δωδεκάθεον:

 


Ε

ΕΕΘ, η:

Είδωλον:

Ειωθός:

Ειωθότα, τα:

Εθνική, εθνικιά:

Εθνική θρησκεία:

Εθνικοί Έλληνες:

Εθνικός:

εθνικός (επίθετο):

Εθνικότητα:

Εθνισμός:

Εθνοκτονία:

Εθνοποικιλία:

Έθνος:

Εθνόσφαιρα:

Έθος:

Εκλεκτικισμός:

Εκλεκτικός: δες Εκλεκτικισμός.

Έκστασις:

Εκφορά: μεταφορά του νεκρού στον τάφο (δες Κηδεία).

Ελλαδικό κράτος:

Ελλαδικός:

Ελλαδίτες, οι:

Ελληνικότητα, η:

Ελληνισμός:

Ελληνιστές, οι:

Εν, το:

Εν και παν:

Ενάδες:

Ενέργεια:

Εξευμενιστήριον:

Επανελληνισμός, επανελλήνιση:

Επανιθαγενοποίηση: (αγγλ. Re-Indigenization)

Επικουρισμός: δες Κήπος.

Επιστήμη: το σώμα της εμπειρικής μελέτης και γνώσης. Τρόπος καταμέτρησης της αντικειμενικής πραγματικότητας.

Ερατώ:

Ερμητισμός:

Ευημερισμός: 

Ευκταία χάρις: ευχαριστήρια προσφορά με αφιέρωμα.

Ευσέβεια:

Ευσεβέω:

Ευταξία:

Ευτέρπη:

Ευχή:


Ζ

Ζήλος:


Η

Ημερολόγιο:


Θ

Θάλεια:

Θέμις:

Θεογνωσία:

Θεόθεν:

Θεοί:

Θεός:

Θεουργία:

Θιαγών:

Θίασος:

Θύρσος – Έλληνες Εθνικοί:


Ι

Ίαμα, ιάματα:

Ιατρική, αρχαία:

Ιατρομαντεία, Ιατρομαντική:

Ιδέα, ιδέαι:

Ιερά, τα:

Ιερόν:

Ιεροπραξία:

Ιθαγενοποίηση: (αγγλ. Indigenization)

Ίρις:

Ισηγορία:

Ισοκρατία:

Ισονομία:


Κ

Καθαρμός:

Κακόν:

Καλλιόπη:

Καλοκαγαθία:

Καρία:

Κηδεία:

Κήπος:

Κίρκη:

Κλειώ:

Κοσμογονία:

Κρασί: δες Οίνος.


Λ

ΛΑΒΡΥΣ: λατρευτική κοινότητα Λάβρυς.


Μ

Μαντική:

Μελπομένη:

Μεταφυσική:

Μίασμα:

Μικρά Ασία:

Μισελληνισμός: έχθρα κατά των Ελλήνων. Αποστροφή ή απέχθεια για τους Έλληνες, τη θρησκεία και τον πολιτισμό τους. Αποικιοκρατική νοοτροπία ή στάση απέναντι στους Έλληνες και την ιστορία τους. Συνειδητή διαστρέβλωση και απαλλοτρίωση της ελληνικής παράδοσης. Μίσος για τον Ελληνισμό ή εμφάνιση του ίδιου ως πρόδρομος, προπαρασκευή ή ως το ιστορικό παρελθόν ενός άλλου πολιτισμού, στερώντας έτσι από το Ελληνικό έθνος την αυτονομία και κυριαρχία του. Μέχρι στιγμής υπήρξαν τρεις ξεχωριστές μορφές του μισελληνισμού: εκείνος των Μακκαβαίων (οι Ασμοναίοι Ματταθίας και Ιούδας), ο ρωμαϊκός (Κάτων ο Πρεσβύτερος) και ο χριστιανικός μισελληνισμός (Βασίλειος της Καισαρείας, Ιωάννης της Αντιόχειας, Ιουστινιανός). Μια ιδιαίτερη μορφή του χριστιανικού μισελληνισμού είναι ο ρωμαίικος ή βυζαντινός μισελληνισμός (Γεώργιος Κουρτέσιος ή «Γεννάδιος Σχολάριος»). Ο ρωμαίικος μισελληνισμός συνεχίζει να υπάρχει στη σύγχρονη Ελλάδα με το πρόσχημα του «αντιπαγανισμού» στους εκκλησιαστικούς και εθνικιστικούς κύκλους. Ο μισελληνισμός δεν πρέπει να συγχέεται με την κριτική στον ελληνισμό ή την απόρριψή του.

Μνημοσύνη:

Μοίρα, Μοίρες:

Μονοθεϊσμός:

Μούσες:

Μουσικά όργανα:
Μύθος, μύθοι:
Μυσταγωγός:
Μυστήρια:
Μύστης:

Ν

Νεκρόπολη:

Νεκύσια, τα: προσφορές στους νεκρους, τους προγόνους.

Νομιζόμενα, τα:

Νουμήνια:

Νύμφες:


Ξ

Ξένιος:

Ξόανον:

Ξωτικά: δες Δαίμονες και Δαίμονες της φύσης


Ο

Οίκος:

Οίνος:

Οινοχόη: δες Ιερά.

Ομάδα Έψιλον, Ομάδα Ε: θεωρία συνωμοσίας της Ρωμιοσύνης.

Ονοματοδοσία: δες Αμφιδρόμια.

Οργεών:

Ορθοπραξία:

Ορφισμός:

Όσια:

Ουδέν εξ ουδενός:

Ουρανία:


Π

Παιδεία:

Παλινόρθωση:

Πανδαιμονισμός:

Πανκαρπία, παγκαρπία:

Πανοσπρία:

Παράδοση:

Παρρησία:

Πάτρια, τα:

Πατρίδα:

Πέλανος:

Πλανήτες και σημεία του ορίζοντα:

Πλατωνικά στερεά:

Πνευματικότητα:

Πολύμνια: 
Πομπή:
Πόντος:
Πρίαπος:
Πρόθεσις: δες Κηδεία.

Ρ

Ρωμαίικος, ρωμέικος: (επίθετο)

Ρωμιός, Ρωμηός:

Ρωμιοσύνη, Ρωμηοσύνη:


Σ

Σέσκλο:

Σπονδή:

Συγκρητικός:

Συγκρητισμός:

Σύμβολα του ελληνισμού:

Σύμβολον:

Σύνθεση:

Σχολείο:

Σωφροσύνη:


Τ

Τελχίνες:

Τελεσφόρος:

Τερψιχόρη:


Υ

Ύβρις:

Υδροσωλήνας:

Υλοζωισμός:

Ύπαρξις:

ΥΣΕΕ: Ύπατο Συμβούλιο των Ελλήνων Εθνικών.


Φ

Φιλελληνισμός:

Φιλοσοφία:

Φρατρία:

Φυλή: υποομάδα του έθνους.

Φύση:


Χ

Χαιρετισμός:

Χάος:

Χθών:

Χρονολόγηση, αρίθμηση χρόνων:


Ψ

Ψεύδος:


Ω

Ωκεανός:

Ωραίον:

***

Βιβλιογραφία

Beckermann, A., Orientierung: Überblick über die Geschichte der Philosophie – Antike (4). Πανεπιστήμιο Μπίλεφελντ, Τμήμα Φιλοσοφίας, Χειμερινό Εξάμηνο 2009/10. Περί «πλατωνικών σωμάτων».
Βερέττας, Μάριος, Γεννήθηκα Έλληνας, 3η έκδ., Αθήνα: Εκδόσεις Βερέττας, 2008.
Burkert, W., Griechische Religion der archaischen und klassischen Epoche, 2η επαυξ. έκδ., Στουτγκάρδη: Kohlhammer, 2011 [1977]. Σειρά: Die Religionen der Menschheit, Τόμος 15, εκδ. από τους Antes/Gladigow κ.ά. (ελλ. έκδ. Αρχαία ελληνική θρησκεία: Αρχαϊκή και κλασσική εποχή, Αθήνα: Καρδαμίτσα, 2015).
Crescenzo, L. D., , Geschichte der griechischen Philosophie: Von Sokrates bis Plotin, Ζυρίχη: Diogenes Verlag, 1990. Μτφ. Linde Birk. (Ελλ. έκδ. Ιστορία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας: Από τον Σωκράτη και μετά, Αθήνα: Οδυσσέας, 1994.)
Crescenzo, L. D., Geschichte der griechischen Philosophie: Die Vorsokratiker, Ζυρίχη: Diogenes Verlag, 1990. Μτφ. Linde Birk. (Ελλ. έκδ. Ιστορία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας: Οι προσωκρατικοί, Αθήνα: Οδυσσέας, 1994.)
Demokrit, Fragmente zur Ethik. Griechisch/Deutsch, Reclams Universal-Bibliothek Nr. 9435, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 2007. Μτφ. Gred Ibscher.
Dittmer, J., Grundlegende Merkmale der griechischen Religion, σελ. 2. Αρχείο PDF από την ιστοσελίδα του (τελευταία πρόσβαση στις 10.4.«2014»).
Encyclopædia Britannica Online.
Epiktet, Handbüchlein der Moral: Griechisch/Deutsch, Reclams Universal-Bibliothek Nr. 8788, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 1992. Μτφ. Kurt Steinmann.
Faure, P., Kreta: Das Leben im Reich des Minos, 1η έκδ., Στουτγκάρδη: Reclam, 1976, ελλ. έκδ. Η καθημερινή ζωή στην Μυκηναϊκή εποχή, Αθήνα: Παπαδήμας Δημ. Ν., 1991.
Friedell, E., Kulturgeschichte Griechenlands, 11η έκδ., Μόναχο: Deutscher Taschenbuch Verlag, 2009 (ελλ. έκδ. Πολιτιστική ιστορία της αρχαίας Ελλάδας: Μύθος και πραγματικότητα της προχριστιανικής ψυχής, Αθήνα: Τόπος, 2013).
Gemoll, W., Griechisch-Deutsches Schul- und Handwörterbuch, 9η έκδ., Μόναχο: Oldenbourg, 1965 [1908].
Giebel, M., Das Orakel von Delphi: Geschichte und Texte, Griechisch/Deutsch, Στουτγκάρδη: Reclam, 2001.
Graf, F., Gottesnähe und Schadenzauber: Die Magie in der griechisch-römischen Antike, Μόναχο: C.H. Beck, 1996. (Ελλ. έκδ. Η μαγεία στην ελληνορρωμαϊκή αρχαιότητα: Πλησιάζοντας τους θεούς και βλάπτοντας τους ανθρώπους, Ηράκλειο Κρήτης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2004.)
Hierzenberger, G., Der Glaube der alten Griechen und Römer, Κεβελάερ: Topos Plus/Lahn Verlag, 2003.
Hughes, D. D., Human sacrifice in ancient Greece, Λονδίνο: Routledge Publisher, 1991.
Ingvar, Οι Αρχαιόθρησκοι απέναντι στους Αποκρυφιστές, Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 1995. (Τίτλος πρωτότυπου: Odinism and The Occult, από: Odinism Today, Τεύχος νο. 17, 1995)
Langenscheidt, Taschenwörterbuch Altgriechisch, Βερολίνο/Μόναχο1993.
Larson, J., Ancient Greek Cults: A Guide, Νέα Υόρκη: Routledge, 2007.
Liddell, H. G./Scott, R., A Greek-English Lexicon, 9η έκδ., Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1996 (ελλ. έκδ. Επιτομή του μεγάλου λεξικού της ελληνικής γλώσσης, Αθήνα: Πελεκάνος, 2007).
Löwe, G./Stoll, H. A., Lexikon der Antike: Griechenland und das römische Weltreich, Βίζμπαντεν: VMA, 1997.
Luck, G., Magie und andere Geheimlehren in der Antike, Στουτγκάρδη: Kröner, 1990. (Τίτλος πρωτοτύπου: Arcana Mundi. Magic and the Occult in the Greek and Roman Worlds, Μπάλτιμορ: John Hopkins University Press, 1985.)
Müsse, H. G., Funktion und Wesen des Mythos, από: Platon Heute (Mythos und Wahrheit). URL: http://platon-heute.de/mythos-und-wahrheit.html (τελευταία πρόσβαση στις 23 Νοεμβρίου «2012»).
Nilsson, M. P., Griechischer Glaube, Μπερν: A. Francke Verlag, 1950, μτφ. Benedict Christ. (Ελλ. έκδ. Η πίστη των Ελλήνων, Αθήνα: Δωδώνη, 1998.)
Otto, W. F., Theophania: Der Geist der altgriechischen Religion, Αμβούργο: Rowohlt Taschenbuch Verlag, 1956, εκδ. από Dr. Ernesto Grassi.
PGM, Papyri Graecae Magicae.
Platon, Apologie des Sokrates: Griechisch/Deutsch, Reclams Universal-Bibliothek Nr. 8315, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 2008. Μτφ. Manfred Fuhrmann.
Ρασσιάς, Βλάσης Γ., «Θύραθεν»: Φιλοσοφικό Λεξικό, Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 2006.
Ρασσιάς, Βλάσης Γ., ΖΕΥΣ: Συμβολή στην Επανανακάλυψη της ελληνικής Κοσμοαντίληψης, 2η έκδ., Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 2005.
Seligmann, K., Das Weltreich der Magie: 5000 Jahre Geheime Kunst. Έλτβιλ του Ρήνου: Bechtermünz Verlag, 1988. (Τίτλος πρωτοτύπου: The Mirror of Magic, Νέα Υόρκη: Pantheon Books, 1948.)
Stagman, Dr. M., 100 Prophezeiungen vom Orakel in Delphi: Prophetischer Rat vom Gott Apollo, Φρανκφούρτη: City-State Press, 2000. Μτφ. Renate Bosch. (Τίτλος πρωτοτύπου: 100 Prophecies of the Delphic Oracle: Prophetic Advice from the God Apollo, City-State Press 2001.)
Vernant, J.-P., Götter und Menschen, Κολωνία: DuMont Buchverlag, 2000. Μτφ. Hella Faust. (Τίτλος πρωτοτύπου: L’Univers, les Dieux, les Hommes, Παρίσι: Éd. du Seuil, 2004.)
Vernant, J.-P., Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα, Αθήνα: Σμίλη, 2000. Μτφ. Μ. Ι. Γιόση.
Veyne, P., Die griechisch-römische Religion: Kult, Frömmigkeit und Moral, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 2008. Μτφ. Ursula Blank-Sangmeister/Anna Raupach. (Τίτλος πρωτοτύπου: Culte, piété et morale dans le paganisme gréco-romain, από: L’Empire gréco-romain, Παρίσι: Édition du Seuil, coll, 2005, σελ. 419–543.)
Wedemeyer, I. von, Die Goldenen Verse des Pythagoras: Lebensregeln zur Meditation, 5η έκδ., Heilbronn Verlag: Χαϊλμπρόν, 2001.
Zaidman, L. B./Schmitt-Pantel, P., Die Religion der Griechen: Kult und Mythos, Μόναχο: C.H. Beck, 1994. Μτφ. Andreas Wittenburg. (Ελλ. έκδ. Η θρησκεία στις ελληνικές πόλεις της κλασικής εποχής, Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη, 2004.)
Zeno(.)org: Herders Conversations-Lexikon.