Γλωσσάριο

Η σελίδα βρίσκεται υπό κατασκευή.

Το παρόν γλωσσάριο αποσκοπεί στην εξήγηση λέξεων και όρων που εμφανίζονται συχνά σε ελληνικά κείμενα.

Α

Άβατον: ένας ιερός χώρος όπου απαγορεύεται η είσοδος σε βέβηλους ανθρώπους.

Αγαθόν, το: το καλόν, ευγενές ή υπέρτατο καλό.

Αγαθός δαίμων: το καλό πνεύμα, αγαθή δύναμη. Πνεύμα προστάτης του οίκου. Παραδοσιακά του προσφέρεται κρασί μετά το μεσημεριανό γεύμα. Κάποιες φορές ταυτίζεται με τον Γενέθλιο δαίμων ή Δαίμων εαυτού, τον φύλακα προστάτη ή προσωπικό δαιμόνιο του ανθρώπου, το οποίο μπορεί να διαδραµατίσει κεντρικό ρόλο στα πλαίσια της οικιακής λατρείας. Ο Δαίμων εαυτού θεωρείται επίσης δάσκαλος, εσωτερική φωνή ή σύμβουλος. Το σύμβολό του είναι το (φτερωτό) φίδι, το οποίο θεωρείται στη Νάξο εως και σήμερα αγγελιοφόρος αγαθής τύχης και ως εκ τούτου δεν πρέπει να σκοτώνεται.

Άγαλμα: γλυπτό έργο, που αναπαριστά μία θεότητα, είδωλο.

Αγάπη: απόλυτη αποδοχή. Φιλία ή ερωτική σχέση με άλλο άτομο. Στοργή.

Αγών: συγκεντρώσεις, διαγωνισμοί, αθλητικοί αγώνες προς τιμήν των θεών. Γνωστά παραδείγματα: οι Ολυμπιακοί Αγώνες και οι Αγώνες της Νεμέας προς τιμήν του Δία.

Άδυτον: μυστικός θάλαμος ή χώρος στο ιερό που προορίζεται μόνο για εκείνους στους οποίους έχει ανατεθεί η φροντίδα της λατρείας ή του μαντείου. Το ιερότερο μέρος του ναού.

Αιδώς: δέος, ιερό συναίσθημα «ντροπής», συναίσθημα της αιδούς, μετριοφροσύνης ή σεμνότητας. Αυθόρμητη ηθική συστολή ή αυθόρμητο συναίσθημα σεμνότητας απέναντι στο θείο.

Αιολείς: ελληνική φυλή, η οποία -σε σύγκριση με τα άλλα ελληνικά φύλα- φαίνεται να παρουσιάζει μια «πολιτισμική καθυστέρηση», ενώ η συμβολή τους στην ποίηση υπήρξε σημαντική.

Αμφιδρόμια: αποδοχή του νεογέννητου από την οικογένεια, το οποίο, περίπου επτά μέρες μετά τη γέννησή του, περιφέρεται γύρω από την οικιακή εστία, τίθεται υπό την προστασία των εφεστίων ή οικογενειακών θεών και ενσωματώνεται επίσημα στον οίκο. Στη συνέχεια ή τρεις ημέρες μετά ακολουθεί η ονοματοδοσία.

Ανάγκη: αναγκαιότητα, πεπρωμένο, παγκόσμια νομοτέλεια.

Ανάθημα: αναθηματική προσφορά. Αντικείμενο που αφιερώνεται στους θεούς. Προσφέρεται στους θεούς για ευχές που εισακούστηκαν ή έχουν απαντηθεί ή ακόμη και για ευχές που νομίζουμε ότι θα εισακουστούν.

Ανθελληνισμός: Δες το λήμμα «μισελληνισμός».

Ανιμισμός: Δες το λήμμα «πανδαιμονισμός».

Απαρχή: η πρώτη θυσία, η πρώτη προσφορά στην αρχή μιας τελετής.

Αποσύνθεση: αποικοδόμηση, διάλυση. Διάλυση ενός αντικειμένου στα συστατικά του μέρη.

Αρχαιόθρησκος, ο: (από αρχαίος ή αρχαιότητα και θρησκεία) νεοελληνικός όρος· αυτός που ασπάζεται μια παραδοσιακή ή εθνική θρησκεία, ο πολυθεϊστής και ανιμιστής.

Αρχαιοκεντρισμός:

Αρχαιολατρία: υπερβολικός θαυμασμός της αρχαιότητας, εξύμνηση των αρχαίων, ρομαντική εκτίμηση για το αρχαίο παρελθόν και τους αρχαίους πολιτισμούς. Χρησιμοποιήθηκε με θετική χροιά στο παρελθόν από κάποιους σύγχρονους εθνικούς Έλληνες για τους Εθνικούς του Μεσαίωνα (λ.χ. τον Μιχαήλ Μάρουλλο). Ο όρος εγκαταλείφθηκε ολοένα και περισσότερο, στο τέλος απορρίφθηκε επειδή χρησιμοποιήθηκε αρνητικά από παρεκκλησιαστικούς κύκλους και συνωμοσιολόγους για να αποκαλέσουν διάφορες άσχετες μεταξύ τους ομάδες ανθρώπων τσουβαληδόν ως «αρχαιολατρικές». Ο όρος συνδέθηκε επίσης με το κίνημα της «Νέας Εποχής» και την ρωμαίικη ουφολατρία, παραπέμποντας έτσι σε ξένα προς τον Ελληνισμό φαινόμενα της νεωτερικότητας. Ως εκ τούτου, η «Αρχαιολατρία» φορτίστηκε με έννοιες που δεν αποδίδουν το νόημα του αιτήματος για την αναζωογόνηση της Ελληνικής παράδοσης και μπερδεύουν τον Ελληνισμό με ξένες και εν μέρει εχθρικές προς αυτόν ομάδες και δοξασίες.

Αρχαίος νόμος: παλιό έθιμο ή συνήθεια.

Αχαιοί: αρχικά μια από τις τέσσερις μεγάλες ελληνικές φυλές, στη συνέχεια συλλογικός όρος για τους (αρχαίους) Έλληνες.

 

 


Β


Γ

 


Δ

 


Ε

 


Ζ

 


Η

 


Θ

 


Ι

 


Κ

 


Λ

 


Μ

Μισελληνισμός: έχθρα κατά των Ελλήνων. Αποστροφή ή απέχθεια για τους Έλληνες, τη θρησκεία και τον πολιτισμό τους. Αποικιοκρατική νοοτροπία ή στάση απέναντι στους Έλληνες και την ιστορία τους. Συνειδητή διαστρέβλωση και απαλλοτρίωση της ελληνικής παράδοσης. Μίσος για τον Ελληνισμό ή εμφάνιση του ίδιου ως πρόδρομος, προπαρασκευή ή ως το ιστορικό παρελθόν ενός άλλου πολιτισμού, στερώντας έτσι από το Ελληνικό έθνος την αυτονομία και κυριαρχία του. Μέχρι στιγμής υπήρξαν τρεις ξεχωριστές μορφές του μισελληνισμού: εκείνος των Μακκαβαίων (οι Ασμοναίοι Ματταθίας και Ιούδας), ο ρωμαϊκός (Κάτων ο Πρεσβύτερος) και ο χριστιανικός μισελληνισμός (Βασίλειος της Καισαρείας, Ιωάννης της Αντιόχειας, Ιουστινιανός). Μια ιδιαίτερη μορφή του χριστιανικού μισελληνισμού είναι ο ρωμαίικος ή βυζαντινός μισελληνισμός (Γεώργιος Κουρτέσιος ή «Γεννάδιος Σχολάριος»). Ο ρωμαίικος μισελληνισμός συνεχίζει να υπάρχει στη σύγχρονη Ελλάδα με το πρόσχημα του «αντιπαγανισμού» στους εκκλησιαστικούς και εθνικιστικούς κύκλους. Ο μισελληνισμός δεν πρέπει να συγχέεται με την κριτική στον ελληνισμό ή την απόρριψή του.


Ν

Νεκύσια, τα: προσφορές στους νεκρους, τους προγόνους.


Ξ


Ο


Π


Ρ


Σ

 


Τ

 


Υ

 


Φ

 


Χ

 


Ψ

 


Ω

 

***

Βιβλιογραφία

Löwe, G./Stoll, H. A., Lexikon der Antike: Griechenland und das römische Weltreich, Βίζμπαντεν: VMA, 1997.
Liddell, H. G./Scott, R., A Greek-English Lexicon, 9η έκδ., Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1996.
Burkert, W., Griechische Religion der archaischen und klassischen Epoche, 2η επαυξ. έκδ., Στουτγκάρδη: Kohlhammer, 2011 [1977]. Σειρά: Die Religionen Der Menschheit, Τόμος 15, εκδ. από τους Antes/Gladigow κ.ά.
Zaidman, L. B./Schmitt-Pantel, P., Die Religion der Griechen: Kult und Mythos, Μόναχο: C.H. Beck, 1994. Μτφ. Andreas Wittenburg.
Nilsson, M. P., Griechischer Glaube, Μπερν: A. Francke Verlag, 1950. Μτφ. Benedict Christ.
Veyne, P., Die griechisch-römische Religion: Kult, Frömmigkeit und Moral, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 2008. Μτφ. Ursula Blank-Sangmeister/Anna Raupach.
Larson J., Ancient Greek Cults: A Guide, Νέα Υόρκη: Routledge, 2007.
Otto, W. F., Theophania: Der Geist der altgriechischen Religion, Αμβούργο: Rowohlt Taschenbuch Verlag, 1956, εκδ. από Dr. Ernesto Grassi.
Hierzenberger, G., Der Glaube der alten Griechen und Römer, Κεβελάερ: Topos Plus/Lahn Verlag, 2003.
Giebel, M., Das Orakel von Delphi: Geschichte und Texte, Griechisch/Deutsch, Στουτγκάρδη: Reclam, 2001.
Stagman, Dr. M., 100 Prophezeiungen vom Orakel in Delphi: Prophetischer Rat vom Gott Apollo, Φρανκφούρτη: City-State Press, 2000. Μτφ. Renate Bosch.
Vernant, J.-P., Götter und Menschen, Κολωνία: DuMont Buchverlag, 2000. Μτφ. Hella Faust.
Hughes, D. D., Human sacrifice in ancient Greece, Λονδίνο: Routledge Publisher, 1991.
Faure, P., Kreta: Das Leben im Reich des Minos, 1η έκδ., Στουτγκάρδη: Reclam, 1976.
Friedell, E., Kulturgeschichte Griechenlands, 11η έκδ., Μόναχο: Deutscher Taschenbuch Verlag, 2009.
Crescenzo, L. D., Geschichte der griechischen Philosophie: Die Vorsokratiker, Ζυρίχη: Diogenes Verlag, 1990. Μτφ. Linde Birk.
Crescenzo, L. D., , Geschichte der griechischen Philosophie: Von Sokrates bis Plotin, Ζυρίχη: Diogenes Verlag, 1990. Μτφ. Linde Birk.
Wedemeyer, I. von, Die Goldenen Verse des Pythagoras: Lebensregeln zur Meditation, 5η έκδ., Heilbronn Verlag: Χαϊλμπρόν, 2001.
Demokrit, Fragmente zur Ethik. Griechisch/Deutsch, Reclams Universal-Bibliothek Nr. 9435, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 2007. Μτφ. Gred Ibscher.
Platon, Apologie des Sokrates: Griechisch/Deutsch, Reclams Universal-Bibliothek Nr. 8315, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 2008. Μτφ. Manfred Fuhrmann.
Epiktet, Handbüchlein der Moral: Griechisch/Deutsch, Reclams Universal-Bibliothek Nr. 8788, Στουτγκάρδη: Reclam Verlag, 1992. Μτφ. Kurt Steinmann.
Ρασσιάς, Βλάσης Γ., «Θύραθεν»: Φιλοσοφικό Λεξικό, Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 2006.
Ρασσιάς, Βλάσης Γ., ΖΕΥΣ: Συμβολή στην Επανανακάλυψη της ελληνικής Κοσμοαντίληψης, 2η έκδ., Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 2005.
Βερέττας, Μάριος, Γεννήθηκα Έλληνας, 3η έκδ., Αθήνα: Εκδόσεις Βερέττας, 2008.
Ingvar: Οι Αρχαιόθρησκοι απέναντι στους Αποκρυφιστές, Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 1995. (πρωτότυπο: Odinism and The Occult, από: Odinism Today, Τεύχος νο. 17, 1995)
Luck, G., Magie und andere Geheimlehren in der Antike, Στουτγκάρδη: Kröner, 1990.
Graf F., Gottesnähe und Schadenzauber: Die Magie in der griechisch-römischen Antike, Μόναχο: C.H. Beck, 1996.
Seligmann K., Das Weltreich der Magie: 5000 Jahre Geheime Kunst. Έλτβιλ του Ρήνου: Bechtermünz Verlag, 1988.
Gemoll, W., Griechisch-Deutsches Schul- und Handwörterbuch, 9η έκδ., Μόναχο: Oldenbourg, 1965 [1908].
Περί «πλατωνικών σωμάτων»:
Beckermann, A.: Orientierung: Überblick über die Geschichte der Philosophie – Antike (4). Πανεπιστήμιο Μπίλεφελντ, Τμήμα Φιλοσοφίας, Χειμερινό Εξάμηνο 2009/10.
Περί «μυθολογίας»:
Müsse, H. G.: Funktion und Wesen des Mythos, από: Platon Heute (Mythos und Wahrheit). URL: http://platon-heute.de/mythos-und-wahrheit.html (τελευταία πρόσβαση στις 23 Νοεμβρίου «2012»).
Dittmer, J., Grundlegende Merkmale der griechischen Religion, σελ. 2. Αρχείο PDF από ιστοσελίδα του (τελευταία πρόσβαση στις 10.4.«2014»).
PGM, Papyri Graecae Magicae.
Langenscheidt, Taschenwörterbuch Altgriechisch, Βερολίνο/Μόναχο1993.
Encyclopædia Britannica Online.
Zeno(.)org: Herders Conversations-Lexikon.