ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ – ΣΑΛΛΟΥΣΤΙΟΣ: “ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΥ”

Σαλλούστιος: Περί θεών και κόσμου, Αθήνα: Ανοιχτή Πόλη, 2002. (Απόδοση στη νεοελληνική από τον Β. Γ. Ρασσιά).
Βιβλιοκριτική του Στυλιανού Αρίστωνος.
Βαθμολογία: 5/5.

Περί θεών και κόσμου (© Ανοιχτή Πόλη)

Το ανά χείρας βιβλίο με το κείμενο του Σαλλούστιου έχει μεγάλο ενδιαφέρον, διότι αντικατοπτρίζει την θεολογική θέαση των Εθνικών εκείνης της εποχής. Ο Σαλλούστιος ήταν φίλος του τελευταίου έλληνα αυτοκράτορα Ιουλιανού και Πλατωνικός. Συνέγραψε το ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΥ μάλλον το μάρτιο του “362” μ.α.χ.χ. στην ελληνική. Ο Nilsson θεώρησε το έργο του ως “κατηχητικός” του Πλατωνισμού, κι όμως “πιἀνει” το πνεύμα του ύστερου Εθνισμού μακριά από τον μυστικισμό των νεοπυθαγορείων και τον δυϊσμό της εποχής του. Η ανεκτικότητα του Ιουλιανού απέναντι στους Χριστιανούς ωφείλεται στον Σαλλούστιο. Την εποχή εκείνη υπήρξε έντονη η επιρροή της Ανατολής στις κοινωνίες της δύσης. Η Ανατολή δεν έφερε όμως μόνο την Σωτηριολογία, τον Μοναχισμό και λοιπά αντιδραστικά φαινόμενα, αλλά και την ιδιοσυγκρασία των λαών της εις τον Πλατωνισμό. Ο Σαλλούστιος καταφέρνει όμως κατα κἀποιο τρόπο να ενώσει την κλασική Ελλάς με τον ύστερο Εθνισμό, ο οποίος δεν αντιμετώπιζε μόνον τον χριστιανισμό, αλλά και τα αποσυνθετικά στοιχεία που του “άνοιξαν την πόρτα”: την γοητεία, τον μυστικισμό, τον Ερμητισμό, την Θαυματοπληξία, Σωτηρολογία και Μοιρολατρεία – σημάδια του τέλους μιας εποχής.

Το βιβλίο αρχίζει με μια μικρή εισαγωγή του Μεταφραστη περί της ιστορίας, τις εποχιακές περιστάσεις και το νόημα του κειμενου (σελ. 7-15). Ακολουθεί το αρχαίο κείμενο μαζί με την μετάφραση απο την σελ. 19-79. Διαχωρίζεται σε 21 μικρά κεφαλαια, η γλώσσα είναι απλή, όμως δεν υπάρχουν σημειώσεις. Το μύνημα είναι κατανοητό και η δομή του έργου απόλυτα λογική. Ο Σαλλούστιος ξεκινάει το έργο του με τα εξής σημαντικά λόγια: “Όσοι επιθυμούν να διδαχθούν για τους Θεούς πρέπει από της παιδικής τους ηλικίας να έχουν διαπαιδαγωγηθεί καλώς και να μην έχουν ανατραφεί με ανόητες δοξασίες. Πρέπει επίσης να έχουν καλή φύση και λογική συγκρότηση, προκειμένου αναλόγως να κατανοήσουν και τη διδαχή.” (σελ. 19).

Έπειτα συνεχίζει με την διδαχή της εθνικής κοσμοθεάσης από πλατωνική οπτική γωνία, επιπλέον όμως εκφράζει γενικές θέσεις του ελληνισμού. Εξηγεί, γιατί δεν μεταβάλλεται ο Θεός, ότι κάθε θεός είναι αγέννητος, “προέρχεται” από την Πρώτη Αιτία και δεν “διαχωρίζονται από την Πρώτη Αιτία¨, δηλ. το ΕΝ. Αποκαλύπτει τις συμπαντικές λειτουργίες των Δώδεκα Θεών, το νόημα πίσω από τους μύθους και εξηγεί την ελληνικότατη θέση περί της Αγεννησίας και Αιωνιότης του Σύμπαντος. Αναφέρεται επίσης στην Αρετή, την Κακία σαν αποχή του Αγαθού, σε τι ωφελούν οι θυσίες, αφού δεν έχουν ανάγκες οι Θεοί κ.α. Μια ενδιαφέρον θέση είναι πως οι άνθρωποι αυτοθεραπεύουμε την ψυχή με την στροφή στους Θεούς και ότι ο Θεός δεν απομακρύνεται από τους θνητούς, όπως ο Ήλιος δεν απομακρύνεται από τους τυφλούς. Χάρη στα λογικά επιχειρήματα γίνεται ελκυστική η Οντολογία του ύστερου Εθνισμού. Συμβουλεύω όλους τους ως προς το έθος έλληνες την ανάγνωση του κειμένου, μιας και η απόδοση στην νεοελληνική είναι πολύ ικανοποιητική. Μη ξεχνάμε επίσης την μεγάλη σημασία του Σαλλούστιου για τον σημερινό εθνικό ελληνισμό.

Ας μην λησμονήσουν οι αναγνώστες στη συνέχεια την ανάγνωση του Κορνούτου για να μάθουν και την στωϊκή αντίληψη του Εθνισμού. Πλατωνισμός και Στωϊκισμός υπήρξαν οι μεγαλύτερες σχολές της ύστερης αρχαιότητας και ο πυρήνας της ελληνικής αντίστασης κατά του βάρβαρου εκχριστιανισμού.

Advertisements