Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΤΕΩΝΕΣ

Διαβάζοντας κανείς προσεκτικά τις διάφορες ελληνόγλωσσες ιστοσελίδες και τα μπλογκ, συμπεράνει ότι στην σύγχρονη «ελλάδα» συμβαίνουν πράγματι περίεργα πράγματα. Οι θεοί των ελλήνων θεωρούνται «εξωγήινοι», το Βυζάντιο ελληνικό, η ελληνικη φιλοσοφία – ως γνωστών, γνήσιο παιδί της μυθολογίας – την θέλουν να τελειοποιήθηκε από την χριστιανοσύνη και οι Φιλόσοφοι ήταν… μονοθεϊστές. Οι μεταγενέστεροι του βυζαντινού καθεστώτος προπαγανδίζουν ότι ο Σωκράτης ήταν και αυτός Μονοθεϊστής… γι‘ αυτό τον «σκότωσαν οι ειδωολολάτρες». Όμως που στηρίζονται; Στην Λέξη «ΘΕΟΣ».

Στην σημερινή ελλάδα ταυτίστηκε το επίθετο «ΘΕΟΣ» με τον χριστιανικό θεό, τον Γιαχβέ (λίγοι είναι βέβαια εκείνοι οι ορθόδοξοι χριστιανοί που γνωρίζουν ότι ο θεός τους έχει όνομα, είναι ο θεός της Παλαιας Διαθήκης και των Ιουδαίων, ενώ η ίδια η εκκλησία τους στην «Βιβλιοθήκη Ελλήνων Πατέρων και Εκκλησιαστικών Συγγραφέων» (ΒΕΠΕΣ) το ομολογεί, αφού αναφέρεται στο θεό «τω Αδάμ, τω Νώε, τω Αβραάμ, τω Ισαάκ, τω Ιακώβ, Σαμουήλ τε και Δαυίδ»). Με τον όρο «ΘΕΟΣ» νοείται λοιπόν στην ρωμιοσύνη ο τριαδικός Γιαχβέ, και όταν οι άνθρωποι ακούνε αυτην την λέξη, την συνδέουν τις χριστιανικές έννοιες περί Θεότητας. Οι Απολογητές του Βυζαντίου λένε στους ανθρώπους ότι οι Φιλοσοφοι πίστευαν στον ένα «ΘΕΟ», ότι απέρριψαν τους μύθους (ταυτίζουν τους μύθους με την θρησκεία) και άρχισαν να λατρεύουν τον ένα θεό (των Ιουδαίων).

Τους παρουσιάζουνε βωμούς προς τιμήν του ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΘΕΟΥ χωρίς επεξηγήσεις, ενώ ο θεός των χριστιανών δεν ήταν καθόλου άγνωστος στην αρχαιότητα, όπως και ο βωμός αυτός ήταν αφιερωμένος ΣΕ ΟΛΟΥΣ τους άγνωστους θεούς. Μετά τους διαβάζουν αρχαία κείμενα, όπου ΠΡΑΓΜΑΤΙ αναφέρεται η λέξη ΘΕΟΣ και οι άνθρωποι βγάζουν το συμπέρασμα, στο οποίο τους οδήγησαν οι βυζαντινοί Δημαγωγοί… Χωρίς να σκεφτούν ότι: η λέξη ΘΕΟΣ είναι ελληνική, άρα αναφέρεται στον ελληνισμό και στη δική του θρησκεία, χωρίς να αναλογιστούν ότι οι έλληνες ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΣΑΝ τον όρο ΘΕΟΣ εκατοντάδες χρόνια ΠΡΙΝ την επιβολή του Χριστιανισμού στην ελλάδα, και χωρίς να ερωτηθούν, ΤΙ ακριβώς εννοούσαν οι έλληνες, όταν μιλούσαν για ΘΕΟ, αφού προβάλλουν το δικό τους φαντασιακό στο ελληνικό έθνος. Επίσης, ο ΔΙΑΣ μεταφράζεται στα νεοελληνικά, αγγλικά και γερμανικά πολλές φορές με ΘΕΟΣ, το ίδιο οι ΘΕΟΙ (ΘΕΟΣ και ΘΕΟΙ σήμαινε για τους αρχαίους έλληνες ακριβώς το ίδιο πράγμα). Αυτό όμως δεν συμβαίνει βέβαια μόνο στην ελλάδα, αλλά στο εξωτερικό τουλαχιστόν εξηγείται το φαινόμενο. Έτσι όταν ο Σωκράτης λέει στην Αρχή της Απολογίας του «ΟΥ ΜΕΝΤΟΙ ΜΑ ΔΙΑ Ω ΑΝΔΡΕΣ ΑΘΗΝΑΙΟΙ»(1), ο ΔΙΑΣ μεταφράζεται στη γερμανική με ΘΕΟΣ. Δηλαδή… επειδή οι Αρχαίοι μιλούσαν για ΘΕΟ εννοούσαν τον Γιαχβέ, με τη λογική ότι οι περισσότεροι σύγχρονοι Ρωμιοί εννοούν με ΘΕΟ τον χριστιανικό θεό. Με την ίδια λογική θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι όταν οι Γερμανοί μιλούν για Λαό, εννοούν τον ελληνικό.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο Σωκράτης κατηγορήθηκε και θανατώθηκε για καθαρά πολιτικούς λόγους όπως φανερώνει ο ίδιος, όμως με επίσημη κατηγορία για ασέβεια, επειδή η θρησκεία λειτουργούσε ειδικά μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο σαν «κίονας» της δημόσιας τάξης της πόλεως. Ο Σωκράτης μεταξύ άλλων κατηγορήθηκε να μην λατρεύει τους θεούς της πόλης και να παραπλανεί τους νέους. Ο ίδιος δήλωσε πως οι Κατηγορίες εναντίον του αποτελούσαν ψευδές συκοφαντίες.

Κατηγορήθηκε όπως λέει, εξαιτίας της ιδιαίτερης Σοφίας του. Μάρτυρα της Σοφίας του ονομάζει τον «ΘΕΟΝ ΤΟΝ ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ»(2), τον θεό των Δελφών (Απόλλων). Αφού λέει ποιόν θεό εννοεί, συνεχίζει να αναφέρεται σε αυτόν, αποκαλώντας τον στην συνέχεια απλά ως «Ο ΘΕΟΣ»(3). Απαντώντας σε μία ερώτηση, ο Απόλλων είπε διά στόματος της Πυθίας ότι ο Σωκράτης ήταν ο σοφότερος άνθρωπος στην Αθήνα (ο χρησμός αυτός είναι αληθινός). Όμως ο Σωκράτης δεν θεωρούσε τον εαυτό του καθόλου σοφό και άρχισε να ερευνά τη σημασία του χρησμού που έδωσε ο θεός. Επειδή ο θεός δεν ψεύδεται («ΟΥ ΓΑΡ ΔΗΠΟΥ ΨΕΥΔΕΤΑΙ»(4), πρέπει να γνώριζε κάτι που δεν γνώριζαν οι Αθηναίοι, αλλιώς δεν θα είχε καμιά αξία ο χρησμός του. Έτσι άρχισε ο Σωκράτης να πηγαίνει σε όλους που θεωρούνταν σοφοί και να κουβεντιάζει μαζί τους. Μέσα από τον διάλογο ανακάλυψε ότι εκείνοι που ήταν ξακουστοί για τις γνώσεις τους, τελικά δεν ήταν σοφοί. Ήθελε λοιπόν με την μέθοδο του να τους ωθήσει να αντικρίσουν τα όρια της γνώσης τους. Πολλοί νέοι ακολουθούσαν τον Σωκράτη στους δρόμους της Αθήνας και υπήρξαν ακροατές των συζητήσεων των. Αυτοί οι νέοι άρχισαν με τη σειρά τους να αμφισβητούν τους ειδήμονες της πόλης βλέποντας τον Σωκράτη να «αποσυναρμολογεί» τη φήμη τους. Και γι‘ αυτό άρχισαν να τον απεχθάνονται(5) («ΕΝΤΕΥΘΕΝ ΟΥΝ ΤΟΥΤΩ ΤΕ ΑΠΗΧΘΟΜΗΝ…»), όπως λέει ο Σωκράτης. Βάζοντας, όπως λέει, τα λόγια του θεού πάνω απ‘ όλους, έπρεπε να αποδεχτεί πως σε σχέση με εκείνους ήταν πραγματικά σοφός, αφού εκείνοι νόμιζαν πως ήταν ειδήμονες, ενώ δεν ήταν, ο Σωκράτης όμως δεν νόμιζε κάτι τέτοιο για τον εαυτό του, δεν είχε αυταπάτες, είχε γνώση των ορίων του. Και για αυτό ήταν ο σοφότερος όλων.

Στην μέση της Απολογίας του λέει πως μόνο ο Θεός φαίνεται να είναι σοφός (6) («ΤΩ ΟΝΤΙ Ο ΘΕΟΣ ΣΟΦΟΣ ΕΙΝΑΙ») και ότι με τον χρησμό του ήθελε να πεί, ότι η ανθρώπινη σοφία δεν έχει μεγάλη ή καθόλου αξία. Ο Σωκράτης είπε ότι ζούσε φτωχά και αφιερωμένος στον Απόλλωνα. Δρούσε στο όνομα του θεού(7) («ΠΕΝΙΑ ΜΥΡΙΑ ΕΙΜΙ ΔΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΛΑΤΡΕΙΑΝ») και για το λόγο αυτό δεν είχε χρόνο για άλλες ασχολίες, όπως π.χ. την απόκτηση εισοδήματος ή την παραπλάνηση των νέων. Ο Σωκράτης λέει ότι τον κατηγόρησαν επειδή δεν είχαν το θάρρος να παραδεχτούν το γεγονός πως η όποια γνώση τους περιοριζόταν από την ίδια την φθαρτή ανθρώπινη φύση τους. Με λίγα λόγια, έλεγαν ανοησίες και πίστευαν πως είναι σοφοί. Όμως οι κατήγοροι του Σωκράτους Μέλητος, Άνυτος και Λύκων, εκπρόσωποι της κυρίαρχης τάξης των Αθηναίων, δεν εκτόξευσαν απλά μια κατηγορία εναντίον του, αλλά τον εμφάνιζαν σαν κίνδυνο για τη δημόσια τάξη, κατηγορώντας τον ότι δεν λάτρευε τους θεούς της πόλης και ότι ήθελε να εισάγει ΔΑΙΜΟΝΙΑ ΚΑΙΝΑ(8), δλδ. νέους θεούς. Δεν άντεξαν βέβαια να σταθούν όρθιοι μπροστά του και ο Σωκράτης φανέρωσε στους δικαστές με ευκολία την γελοιότητα των καταγγελιών εναντίον του. Όσο ζούσε ήθελε να υπακούει στον Απόλλωνα(9) και να ασκεί την φιλοσοφία («ΠΕΙΣΟΜΑΙ ΔΕ ΜΑΛΛΟΝ ΤΩ ΘΕΩ Η ΥΜΙΝ…»). Ήταν πεποίθεση του, τίποτα καλύτερο είχε συμβεί στην Αθήνα από την δραστηριότητα του στο όνομα του Θεού(10). Οδηγούσε τους συμπολίτες του στον αυτοέλεγχο των πεποιθήσεων τους. Τους οδηγούσε στην αυτογνωσία. Η διάρκεια ζωής των ανθρώπων είναι σύντομη και οι γνώσεις τους περιορισμένες, συνεπώς δεν αρμόζει στον άνθρωπο να έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Αυτή η μετριοφροσύνη ήταν η ιδιαίτερη σοφία του Σωκράτη. Αυτή ήταν η Προσφορά του προς τους συμπολίτες του. Κατά τον Σωκράτη, ο Απόλλωνας τον έστειλε στους Αθηναίους για να τους ξυπνήσει. Τον έστειλε γιατί νοιαζόταν γι‘ αυτούς(11) («Ο ΘΕΟΣ ΥΜΙΝ ΕΠΙΠΕΜΨΕΙΝ ΚΗΔΟΜΕΝΟΣ ΥΜΩΝ»).

Εξήγησε ΟΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΛΑΤΕΡΕΥΕ ΤΟΥΣ ΘΕΟΥΣ(12) («ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΟΥ ΔΕΙ ΟΥΤΩΣ ΕΧΕΙΝ· ΝΟΜΙΖΩ ΤΕ ΓΑΡ Ω ΑΝΔΡΕΣ ΑΘΗΝΑΙΟΙ, ΩΣ ΟΥΔΕΙΣ ΤΩΝ ΕΜΩΝ ΚΑΤΗΓΟΡΩΝ») όσο κανείς εκ των κατηγόρων του. Όσοι διάβασαν Πλάτωνα ή Ξενοφών(13) το γνωρίζουν αυτό. Ο Σωκράτης ήταν ένας άνθρωπος που έβαζε τη φωνή της συνείδησης του πάνω από την γνώμη της μάζας, πάνω από εκείνα που ο πολύς κόσμος θεωρούσε Πρέπον και Καλό. Ήταν απ‘ ότι ξέρω ο πρώτος (ή τουλάχιστον από τους πρώτους) που θεώρησε τον εαυτό του όχι απλά Αθηναίο, ούτε Έλληνα, αλλά Πολίτη του κόσμου(14). Η νοοτροπία του τον έφερε σε σύγκρουση με την δομή της τότε κοινωνίας, και ενώ καταδικάστηκε, ήταν όχι εχθρός της πόλης του ή παραπλανητής των νέων, αλλά ο ευεργέτης της Αθήνας. Ακόμη κι όταν του εδόθη η ευκαιρία να διαφύγει από τη φυλακή όπου περίμενε την εκτέλεση της δικαστικής απόφασης, παρέμεινε άφοβος απέναντι στο θάνατο και ούτε καν πέρασε η ιδέα από το μυαλό του να δραπετεύσει, αφού δεν είχε λόγο… Ούτε ψέματα είπε, ουτε αδίκησε κανέναν. Πέθανε όπως έζησε: ήρεμος και γαλήνιος σαν αληθινός φιλόσοφος.

Για τον δήθεν αρχαιοελληνικό μονοθεϊσμό θέλω να πώ πως είναι διεθνές γνωστό ότι δεν υπήρχε μονοθεϊσμός στην αρχαία ελλάδα (παρά μόνον ενοθεϊστικές τάσεις) και ούτε η θρησκεία του Ελληνισμού υπήρξε ποτέ μονοθεϊστική: Η θρησκεία των ελλήνων, γνωστή σήμερα ως «Δωδεκαθεϊσμός», είναι κοσμοθεϊστική, ή για να γίνω πιο ακριβής, είναι ένας πολυθεϊστικός Κοσμοθεϊσμός. Ούτε ένας έλληνας υπήρξε Μονοθεϊστής, ούτε ο Σωκράτης, ο Πλάτων έτσι κι αλλιώς όχι, αλλά ούτε ο Ξενοφάνης, ο οποίος όντως απέρριψε μερικά στοιχεία της λαϊκής θρησκείας, αναγνώριζε όμως πολλούς θεούς, ανάμεσά τους όμως διέκρινε έναν υπέρτατο θεό. Δεν εννοούσε όμως τον χριστιανικό θεό που επινοήθηκε εκατοντάδες χρόνια αργότερα, αλλά τον θεό των ελλήνων, τον Δία(15). Η αλήθεια είναι ότι όλοι οι Έλληνες φιλόσοφοι και ρήτορες που γνώρισαν τον Χριστιανισμό, τον απέρριψαν, άλλοι τον εχθρεύτηκαν κιόλας, ενώ παράλληλα διατηρούσαν ζωντανή την ελληνική θρησκεία, φιλοσοφία και παιδεία (Πλωτίνος, Κέλσος, Πορφύριος, Ιουλιανός, Πρόκλος κ.ά.). Δεν υπάρχει κανένας λόγος για να υποθέσουμε πως εκείνοι που δεν τον γνώρισαν δεν θα τον απέρριπταν. Με βάση των στοιχείων μάλλον το αντίθετο ισχύει. Επίσης ψεύδονται για τη φύση του Στωϊκισμού, ο οποίος υβρίζεται, λέγοντας ότι επηρεάστηκε απο τον Χριστιανισμό. «Ο Bonhöffer απόδειξε πως ο Επίκτητος δεν ήταν επηρεασμένος απο την Καινή Διαθήκη […].»(16) «Ήδη το 1708 ο M. Rossal ανάφερει τα στοιχεία της στωϊκής διδασκαλίας που δεν συμβιβάζονται με το μύνημα του Ευαγγελίου: ο Πολυθεϊσμός, οι Όρκοι, η αποδοχή της αυτοκτονίας, η Περηφάνεια και η παντοδυναμία του σχεδόν αποθεωμένου ανθρώπου. Με την 120-σελιδη πραγματεία του, ήθελε να αποδείξει ‹ότι ο Επίκτητος δεν ήταν Χριστιανος›.»(17). Ο Paul Veyne ξεκαθαρίζει: «Ο Πλάτωνας, οι Στωικοί και ο Πλωτίνος ήταν Πολυθεϊστές.»(18). Και όσον αφορά τον δήθεν Μονοθεϊσμό αυτών ή ή άλλων φιλοσόφων… Με τον όρο «θεός» εννοούσαν οι Έλληνες φιλόσοφοι τον Δία (19), όμως και η γενική αναφορά στους θεούς γίνεται μερικές φορές με τον ίδιο όρο. Αυτός ο όρος δεν υποδεικνύει καμία μονοθεϊστική λατρεία. Έτσι κι αλλιώς «ο Μονοθεϊσμός δεν είναι βασικό στοιχείο της Ιστορίας των Θρησκειών»(20). Στην αρχαία ελλάδα ο αριθμός των θεών δεν έπαιζε κανέναν ρόλο όσον αφορά την ύπαρξη και σχέση των θεών με τον κόσμο (21). Ο ενικός αριθμός «ΘΕΟΣ» χρησιμοποιείται σαν κοινό ουσιαστικό (όπως λέμε ο άνθρωπος, το ζώο κτλ.). Έτσι, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται ο όρος ΘΕΟΣ στα κείμενα του Πλάτωνος. Στις περισσότερες περιπτώσεις η λέξη ΘΕΟΣ είναι ανταλλάξιμη και ισοδυναμεί με την λέξη ΘΕΟΙ, και ερμηνεύεται ως γενικός συλλογικός όρος (22). Πολλές φορές οι Έλληνες φιλόσοφοι εννοούσαν με «Θεό» τον Δία, τον ύπατο θεό των ελλήνων, την πηγή κάθε ύπαρξης στην οποία επιστρέφουν όλα τα έμβια όντα (23).

Όσοι, λοιπόν, μιλάνε για μονοθεϊσμό στην αρχαία ελλάδα και ότι ο Σωκράτης πίστευε στον ένα θεό, αδικούν και κατασυκοφαντούν τον ίδιο τον Σωκράτη, ο οποίος δήλωσε Λάτρης των Θεών (!), τον Πλάτωνα και τον Ξενοφών. Θέλουν να σκέπτονται και πιστεύουν ότι ο Σωκράτης απέκρυψε την αλήθεια στην Απολογία του και ότι οι Κατηγορητες του είχαν δίκιο, δηλαδή συμφωνούν με τις ανόητες καταγγελίες εναντίον του, τις θεωρούν αληθές και «δικαιώνουν» τους Κατηγορητές του για να ικανοποίησουν δικές τους ανάγκες. Βασίζονται στις κατηγορίες έναντι του θέλοντας να αποδείξουν ότι ήταν τάχα… μονοθεϊστής! Ας μην δίνουμε λοιπόν σημασία στις ιδεοπληξίες φανατικών απατεώνεν. Η ιστορία, άλλωστε, έχει προ πολλού αθωώσει τον Σωκράτη.

Στυλιανός Αρίστων, 23η Μαρτίου «2011»

 

Πηγές:

1) Manfred Fuhrmann, Platon: Apologie des Sokrates. Griechisch/Deutsch. Σελ. 4, Εκδ. Reclam, Ditzingen, 1986.
2) αυτόθι σελ. 16.
3) αυτόθι σελ. 16.
4) αυτόθι σελ. 16 και 18.
5) αυτόθι σελ. 18.
6) αυτόθι σελ. 24.
7) αυτόθι σελ. 24.
8) αυτόθι σελ. 28.
9) αυτόθι σελ. 48.
10) αυτόθι σελ. 48.
11) αυτόθι σελ. 52.
12) αυτόθι σελ. 68.
13) Ξενοφών: Απομνημονεύματα, Α‘ Ι 1-3: «Πολλές φορές αναρωτήθηκα με ποιά τέλος πάντων επιχειρήματα έπεισαν τους Αθηναίους αυτοί που κατηγόρησαν τον Σωκράτη ότι άξιζε τάχα να καταδικαστεί σε θάνατο από την πόλη. Η καταγγελία εναντίον του ήταν η εξής: Ο Σωκράτης διαπράττει αδίκημα, γιατί δεν πιστεύει στους θεούς που πιστεύει η πόλη καί προσπαθεί να εισάγει νέους θεούς‘ διαπράττει επίσης αδίκημα, γιατί διαφθείρει τους νέους. Πρώτα λοιπόν ποιά απόδειξη χρησιμοποίησαν για το ότι δεν πίστευε στους θεούς που πιστεύει η πόλη; Ωστόσο φανερά πολλές φορές πρόσφερε θυσίες στο σπίτι του, πολλές φορές καί στους κοινούς βωμούς της πόλης καί φανερά κατέφευγε καί στη μαντική. Είναι αλήθεια ότι ο Σωκράτης έλεγε πως το δαιμόνιο του έδειχνε το μέλλον, γι‘ αυτό νομίζω ότι τον κατηγόρησαν πως εισάγει νέους θεούς. Αυτός όμως δεν εισήγαγε τίποτα πιο καινούριο απ‘ ό,τι οι άλλοι, όσοι πιστεύοντας στη μαντική χρησιμοποιούν τα πουλιά καί
τις προφητικές φωνές καί τα φυσικά σημάδια καί τις θυσίες.»
14) Πλούταρχος: Ηθικά, 15ος Τόμος.
15) Edwin Oliver James: Der Kult der Grossen Göttin. Mit einem Vorwort von Kurt Derungs. Σελ.
310 και 341, Εκδ. Amalia, 2003.
16) Kurt Steinmann, Epiktet: Handbüchlein der Moral. Griechisch/Deutsch. Σελ. 105, Εκδ. Reclam,
Ditzingen, 1992.
17) αυτόθι σελ. 105-106.
18) Paul Veyne: Die griechisch-römische Religion. Kult, Frömmigkeit und Moral. Σελ. 163, Εκδ. Reclam, Ditzingen, 2008.
19) αυτόθι σελ. 52.
20) αυτόθι σελ. 53.
21) Gilbert Francois: Le polythéisme et l’emploi au singulier des mots theos, daimon dans la littérature grecque d’Homère à Platon. Σελ. 307, Εκδ. Les Belles Lettres, Paris, 1957.
22) αυτόθι σελ. 299-300.
23) Edwin Oliver James: Der Kult der Grossen Göttin. Mit einem Vorwort von Kurt Derungs. Σελ. 310 αυτόθι σελ. 341, Εκδ. Amalia, 2003.

Advertisements