ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΞΕΝΟΙ

Στυλιανός Αρίστων,

Τρίτη 14. Δεκεμβρίου 2.010

Ο Νεοέλληνας θεωρεί τον εαυτό του απόγονο των Βυζαντινών αλλά ταυτόχρονα θέλει να είναι απόγονος των αρχαίων ελλήνων. Ο «έλληνας» ήταν στα κλασικά χρόνια ένας εθνικός όρος που αναφερόταν στους μετέχοντες του ελληνικού έθους. Στην ελληνιστική περίοδο μεταμορφώθηκε σιγά σιγά σε έναν πολιτιστικό όρο με κοσμοπολίτικη χροιά και στην ύστερη αρχαιότητα εξελίχτηκε σε έναν πολιτικοθρησκευτικό όρο. Οποιοσδήποτε ζούσε τον ελληνικό τρόπο ζωής (δηλ. σύμφωνα με τα ελληνικά ήθη) ή μετείχε του ελληνικού έθους ήταν Έλληνας, καθώς κάθε έθος υπάγεται αυτονόητα σε «έθνος».

Εκείνη την περίοδο ήταν «έλληνας» όποιος σκεφτόταν, ζούσε και συμπεριφερόταν «ελληνικά»… Ένας πολύ συγκεκριμένος τρόπος ζωής που δεν είχε σχέση με «αίμα», «DNA» κλπ., δηλαδή με όλα εκείνα, που περνάνε από το μυαλό του σύγχρονου ανθρώπου όταν ακούει την κακοποιημένη λέξη «έθνος» (η λέξη δεν περιγράγφει τίποτα άλλο παρά μία ομάδα ανθρώπων με κοινό έθος). Οι Θαλής ο Μιλήσιος, Αίσωπος, Πορφύριος ο Τύριος, Ιάμβλιχος και άλλοι ήταν Έλληνες, παρ‘ όλο που οι γονείς τους δεν ήταν ελληνικής καταγωγής. Ο «Έλληνας» ήταν μέλος του έθνους του, επειδή μετείχε του ιδιαίτερου έθους που χαρακτήριζε το ελληνικό έθνος και το «έκανε» ελληνικό. Δεν νοείται πολιτισμικό έθνος χωρίς έθος. Ο «Έλληνας» υπήρξε από τον 4ο έως τον 10/11ο αιώνα της χριστιανικής χρονολογίας πλήρως ταυτισμένος με τον «Εθνικό» («εθνικοί» λεγόντουσαν όσοι είχαν μείνει πιστοί στο αρχέγονο έθος και στην πατρώα θρησκεία τους), αν και ως θρησκευτικός όρος ο «Έλληνας» συνέχιζε να υπάρχει ως τους νεότερους χρόνους, π.χ. ανάμεσα σε χριστιανικούς κύκλους του 18ου και 19ου αιώνα (Κοσμάς ο Αιτωλός, Αθανάσιος ο Πάριος), ενώ ο ελληνικός πολιτισμός είχε σβήσει το 529/530 μ.α.χ.χ.

Η «Παιδεία» είναι μια βασική έννοια του ελληνικού πολιτισμού και του αξιακού συστήματος του, και πολύ σημαντική για την κατανόηση του. Η «Παιδεία» σήμαινε πνευματική και ηθική εκπαίδευση, και στόχευε στην Αρετή και Καλοκαγαθία. Η λέξη δεν περιγράφει μόνο την σχολική εκπαίδευση των παιδιών, αλλά την διαδικασία διαμόρφωσης πολιτών. Μόνο μέσω της σωστής παιδεία κατέληγε η ανθρώπινη φύση στην «τέλεια μορφή» της. Σήμερα μιλάμε για «έλληνες» και «ελληνισμό», συνήθως με περηφάνια, αφού τους θεωρούμε «δικούς» μας, χωρίς να γνωρίζουμε την σημασία των όρων αυτών – αφού οι έλληνες μας είναι άγνωστοι. Κανείς δεν μας δίδαξε τι σημαίνει να είσαι και να σκέφτεσαι σαν «έλληνας».

Φανταστείτε πώς σκεπτόντουσαν οι άνθρωποι πρώτου 50, 100 ή 200 χρόνια, τελείως διαφορετικά από εμάς! Ξέρουμε περίπου πώς σκεπτόντουσαν πριν από 50 χρόνια λόγω των παππούδων μας. Δεν γνωρίζουμε όμως με ακρίβεια πως σκεπτόντουσαν πριν από 200 χρόνια. Πώς να φανταστούμε και να κατανοήσουμε λοιπόντην σκέψη και στάση ανθρώπων, οι οποίοι έζησαν όχι πριν από 200 ή 400 χρόνια, αλλά πριν από 2000 χρόνια; Εκείνη την εποχή, με εκείνα τα έθιμα, με εκείνη την κοσμοαντίληψη, με εκείνη την συγκεκριμένη ιδιοσυγκρασία, με εκείνα τα νομιζόμενα, με εκείνη την φιλοσοφία και θρησκεία που «εμείς» δεν έχουμε. Ειδικά σε ξένο ή και εχθρικό προς τον ελληνισμό χώρο σαν την σημερινή Ελλάδα.

Περηφανεύονται πολλοί και ταυτίζουν, λόγω άγνοιας ή κρατικής προπαγάνδας, τους σύγχρονους Ρωμιούς με τους Έλληνες, όμως ταυτόχρονα η ελλάδα δεν κατοικείται από ανθρώπους σαν τους Jean-Pierre Vernant, Friedrich Walter Otto, Paul Veyne, Marcel Detienne, Karl Kerenyi, Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, Werner Jaeger, Richard W. Livingstone, Mircea Eliade, Diels, Walther Kranz, Wilhelm Capelle, Wolfgang Schadewaldt, Johann J. Winckelmann, Peter Brown, Robert Parker, Bruit Zaidman, Emily Kearns, Simon Price, Jon D. Mikalson, Walter Burkert, William K. Guthrie, Martin P. Nilsson, Otto Kern … Ούτε μελετούμε με τον ίδιο κόπο, με την ίδια σοβαρότητα και τόσο βαθιά τους έλληνες, όπως αυτοί. Σήμερα κανείς δεν γεννιέται «έλληνας», αλλά πρέπει να κοποιάσει για να γίνει – μετά από απελπισμένη αναζήτηση, μελέτη, αλλαγή τρόπου ζωής και σκέψης, ηθική αναδιαμόρφωση, αυτοεκπαίδευση, πόνο και κούραση, μα πάνω από όλα μετά από μία συνειδητή επιλογή, αν ταιριάζει βέβαια η πρόταση του ελληνισμού στον χαρακτήρα του εκάστοτε ανθρώπου. Όχι για να περηφανεύεται για τα κατορθώματα τρίτων ή για να απωθήσει μία τάση αυτοϋποτίμησης, ή απλώς επειδή νιώθει ανεπαρκής και θέλει μέσω του ελληνισμού να αντισταθμίσει την την αίσθηση της ταπείνωσης. Ή επειδή ελπίζει να αφαιρέσει κάτι από την αίγλη και τη δόξα του ελληνισμού. Αλλά μόνο για να είναι Έλληνας.

Κανένας δεν είναι σε θέση να σου δώσει ή αφαιρέσει «ελληνικότητα». Προκύπτει από τον τρόπο σκέψης, συμπεριφοράς και ζωής σου. Από το έθος, τα έθιμα, τη θρησκεία σου. Κάτι που φανερώνει σκέψη και συνειδητότητα, δλδ. ώριμη Προσωπικότητα. Ο Έλληνας έχει την ίδια αξία με οποιοδήποτε άλλο μέλος ενός πολιτισμικού έθνους, απλά είναι διαφορετικός. Δεν συμπεριφέρεται κατ‘ ανάγκην πιο «καλά», όμως σίγουρα διαφορετικά. Αυτή η διαφορά προκύπτει από το ιδιαίτερο έθος του. Για να αποκτήσουμε αυτό το έθος πρέπει να μελετήσουμε τον τρόπο ζωής, τη θρησκεία και θέαση των Ελλήνων για να αποκτήσουμε οικειότητα με τα νομιζόμενα τους, χωρίς να προβάλλουμε τις αγκυλώσεις μας στα μυαλά τους. Κάτι τέτοιο απαιτεί μελέτη και χρόνο, αντικειμενικότητα και αποδοχή της ελληνικής πραγματικότητας της εκάστοτε εποχής με τα «καλά» και τα «κακά» της. Απαιτεί την επιθυμία κατανόησης των και να τους αντικρίσουμε μέσα από τα κείμενα όπως ήταν. Χωρίς σύγκριση, κριτική, απόρριψη. Απλά μελέτη. Για να μπορέσουμε σιγά σιγά να σκεφτόμαστε προς την ίδια κατεύθυνση όπως οι πραγματικοί Έλληνες, με τις ίδιες έννοιες και αντιλήψεις, προσαρμοσμένες βέβαια στις σύγχρονες συνθήκες. Για να σκεπτόμαστε και να βιώνουμε τον κόσμο γύρω μας σαν Έλληνες.

Πρέπει λοιπόν να πληρώσουμε «διόδια» για να περάσουμε την πύλη του ιερού ναού των Ελλήνων. Η Ελληνικότητα δε χαρίζεται, αποκτάται.

Advertisements